Qadimgi Rimda gladiator janglari shunchaki tomosha emas, balki xalq, imperator va tomoshabinlar hukm chiqargan hayot-mamot sahnasi edi. “Pollice verso” iborasi antik manbalarda gladiator taqdirini belgilagan qo‘l ishorasiga ishora qiladi, ammo bu ishora aynan qanday bo‘lgani asrlar davomida bahsli bo‘lib keladi. Jean-Léon Gérôme 1872 yilda yaratgan asar aynan shu noaniqlik ustiga qurilgan bo‘lib, arenadagi keskin lahzani bir zumda muzlatib qo‘yadi.
G‘olib Murmillo g‘alaba yoqasida turgan paytda, mag‘lub Retiarius rahm-shafqat so‘rab ikki barmog‘ini ko‘taradi; atrofdagi olomon esa, Vestal bokiralari bilan birga, o‘limni talab qilayotgan sovuq va shafqatsiz jamoa sifatida tasvirlanadi.nnGérôme qadimgi Rimni oddiy dekoratsiya sifatida emas, balki tarixiy muhit sifatida ko‘rsatishga intilgan.
U Kolizey me’morchiligini batafsil ishlaydi, gladiatorlarning jihozlarida ayrim davriy nomuvofiqliklar bo‘lsa ham, umumiy ko‘rinishni arxeologik topilmalar va ayniqsa Pompeydagi namunalarga tayangan holda yaratadi. Asarning eng kuchli jihati — tomoshabinlar hukmini deyarli jismoniy bosimdek his qildirishidadir. Imperator va zodagon ayollarning ham olomon orasida joylashishi, arenadagi qaror faqat ikki jangchiga emas, balki butun Rim tartibiga daxldor ekanini anglatadi.nnBu rasm san’at tarixida ham katta ta’sir qoldirgan.
Gérôme talqini zamonaviy davrda “bosh barmoq yuqoriga — hayot, pastga — o‘lim” degan ommabop tasavvurning mustahkamlanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatdi. Biroq qadimgi Rim manbalarida bu ishoraning aniq ma’nosi qat’iy emas; tarixchilar uning yo‘nalishi va shakli haqida hanuz turlicha fikr bildiradilar. Shu sababli Pollice Versoni nafaqat arena manzarasi, balki tarixiy talqin noaniqliklarini ham ochib beruvchi asar sifatida ko‘rish mumkin.
Asar hozirda AQShning Arizona shtatidagi Phoenix Art Museum kolleksiyasida saqlanadi.
