Roma’da gladyatör dövüşleri yalnızca bir spor gösterisi değil, aynı zamanda halkın, imparatorun ve seyircinin karar verdiği ölüm kalım anlarıydı. “Pollice verso” ifadesi, antik kaynaklarda gladyatörün kaderini belirleyen el hareketine işaret eder; ancak bu jestin tam olarak nasıl yapıldığı yüzyıllardır tartışmalıdır. Jean-Léon Gérôme’un 1872 tarihli tablosu, işte bu belirsizliğin üzerine kurulur ve arenadaki gerilimi tek bir an içinde dondurur.
Kazanan Murmillo zaferin eşiğindeyken, yenilen Retiarius merhamet diler; kalabalık ise, özellikle Vestal bakireleriyle birlikte, ölüm çağrısında bulunan sert bir topluluk olarak resmedilir.nnGérôme, antik Roma’yı sahne dekoru gibi değil, tarihsel bir atmosfer olarak kurmaya çalışmıştır. Kolezyum mimarisini ayrıntılı biçimde işlerken, gladyatör teçhizatında bazı dönemsel karışıklıklar olsa da, genel görünümü arkeolojik buluntulara ve özellikle Pompeii’deki örneklere dayandırır.
Eserin en güçlü yönü, seyircinin kolektif yargısını neredeyse fiziksel bir baskı gibi hissettirmesidir. İmparatorun ve seçkin kadınların da kalabalığın içinde yer alması, arenadaki kararın yalnızca iki dövüşçüye değil, tüm Roma düzenine ait olduğunu düşündürür.nnTablonun sanat tarihindeki etkisi de en az kompozisyonu kadar büyüktür.
Gérôme’un yorumu, modern dönemde “başparmak yukarı yaşamı, başparmak aşağı ölümü gösterir” şeklindeki popüler algının yerleşmesinde büyük rol oynamıştır. Oysa antik Roma’da bu işaretin anlamı kaynaklarda kesin değildir; tarihçiler, jestin yönü ve biçimi konusunda hâlâ farklı görüşler ileri sürer. Bu nedenle Pollice Verso, yalnızca bir arenayı değil, tarih yazımının belirsizliklerini de görünür kılan bir yapıt olarak okunur.
Eser, bugün Amerika Birleşik Devletleri’nin Arizona eyaletindeki Phoenix Art Museum koleksiyonunda bulunmaktadır.
