Eski kartinaning qorong‘i ko‘rinishi har doim rassom tanlovi emas. Tabiiy smoladan tayyorlangan an’anaviy lak kislorod va yorug‘lik ta’sirida sarg‘ayib, jigarranglashadi. Qurum, chang va o‘tmishdagi haddan tashqari tozalash ham yorug‘-soya muvozanatini o‘zgartiradi. Bu qatlamlar ko‘k va sovuq kulranglarni bosib, iliq jigarranglarni kuchaytiradi va asta-sekin ko‘pchilik asl niyat deb o‘ylaydigan bir tusli “qadimgi usta” ko‘rinishini yaratadi.nnLakni olib tashlash juda keskin natija berishi mumkin, ammo konservatsiya oddiy tozalash emas.
Erituvchi sinovlari, mikroskopik kesimlar va texnik tasvirlash asl bo‘yoqni keyingi qatlamlardan ajratishga yordam beradi. Maqsad kartinani yangi qilib ko‘rsatish emas, rassom yaratgan rang munosabatlarini zarar yetkazmasdan qayta o‘qishdir. Har bir aralashuv qaytmas xavf tug‘dirgani uchun qarorlar bosqichma-bosqich va hujjat bilan olinadi.nnKo‘rish sharoiti ham muhim.
Sham yorug‘ligi, cherkov yoki baland devor uchun yaratilgan asar zamonaviy oq zalda boshqacha ko‘rinadi. Caravaggio qorong‘iligi ongli dramaturgiya bo‘lsa, boshqa kartinadagi qorong‘ilik eskirgan lak oqibati bo‘lishi mumkin. Yaxshi san’atshunoslik bu ikkalasini aralashtirmaydi.
