Vinsent van Gog 1853-yil 30-martda Niderlandning Zundert shahrida tug‘ildi va 1890-yil 29-iyulda Fransiyaning Auvers-sur-Oise qishlog‘ida vafot etdi. Uning hayoti qisqa bo‘lsa-da, san’at tarixidagi eng ta’sirchan va chuqur iz qoldirgan ijodkorlardan biriga aylandi. Bugun u nafaqat rassom, balki inson ruhiyati, ichki iztirob va rang orqali ifoda topgan kuchli badiiy til timsoli sifatida eslanadi.nnVan Gogning san’atga yo‘li erta boshlandi.
Yoshligida u avval san’at savdosi bilan shug‘ullandi; Gaaga, London va Parijda ishladi. Bu davr uning uchun ko‘proq kuzatish va izlanish yillari bo‘ldi. Keyinroq diniy chaqiriqni his etib, Belgiyaning Borinage konchilar hududida yashadi. Bu yerda u kambag‘allik, mehnat va inson azobini yaqindan ko‘rdi. Aynan shu tajriba keyinchalik uning asarlarida ko‘rinadigan ijtimoiy sezgirlikning asosini yaratdi.
Shu yillarda u chizishga jiddiy kirishdi va bu uning haqiqiy san’atkor sifatida shakllanish bosqichi bo‘ldi.nnUning ijodidagi ilk muhim davr — Gollandiya yillari. 1880-yillar boshida ishlangan chizmalar va qoramtir rangdagi rasmlar, ayniqsa dehqonlar hayotiga bag‘ishlangan asarlari bilan ajralib turadi. Bu davrning cho‘qqisi 1885-yilda yaratilgan «Kartoshka yeyuvchilar» asaridir.
Qorong‘i ranglar, keskin yorug‘lik va mehnatkash insonlarning sodda tasviri Van Gogning erta uslubini yaqqol ko‘rsatadi. Shu yillarda u san’atni ko‘rganini emas, his qilganini ifodalash vositasi sifatida anglay boshladi.nn1886-yilda Parijga ko‘chib o‘tishi uning hayotidagi muhim burilish bo‘ldi. Bu yerda u impressionistlar va yangi tasviriy yo‘nalishlar bilan tanishdi; ranglar palitrasi yorishdi, mo‘yqalam zarbalari erkinlashdi.
U yapon bosma asarlaridan, pointillizm va zamonaviy san’at muhitidan ta’sirlandi. Parij davri Van Gog ijodida yorug‘lik, rang va harakatning kuchaygan o‘tish bosqichidir. Shu yillarda u ko‘plab avtoportretlar, shahar manzaralari va natyurmortlar yaratdi. Ukasi Teo van Gog bilan munosabatlari ham aynan shu davrda yanada muhimlashdi; Teo unga moddiy va ma’naviy tayanch bo‘ldi.nn1888-yilda Arlga ko‘chishi Van Gogning eng sermahsul va eng mashhur davrining boshlanishi bo‘ldi.
Janubiy Fransiyaning yorqin nuri va ranglari uning palitrasini butunlay o‘zgartirdi. Sariq, ko‘k va to‘q sariq ranglarning kuchli ishlatilishi bu davrning asosiy belgilaridan biridir. Arlda u «Sariq uy», «Kungaboqarlar», «Arldagi yotoqxona» va «Tungi kafe» kabi mashhur asarlarini yaratdi. Bu rasmlarda u nafaqat buyumlarni, balki makonning ruhini va o‘z ichki holatini ham tasvirladi.
Pol Gogen bilan birga yashashga bo‘lgan urinish esa san’at tarixidagi yana bir muhim burilish bo‘ldi. Ikki rassom o‘rtasidagi ziddiyat tez orada keskinlashib, Van Gogning ruhiy inqirozi bilan yakunlandi.nnArldan keyin Sen-Remi-de-Provansdagi ruhiy kasalliklar shifoxonasida o‘tgan davr uning ijodidagi eng chuqur bosqichlardan biridir. 1889-yilda u bu yerda «Yulduzli tun», «Irislar» va zaytun daraxtlari turkumini yaratdi.
Bu asarlarda tabiat faqat kuzatish obyekti emas, balki ruhiy tebranish va ichki kechinmalarning ifodasiga aylanadi. Mo‘yqalam zarbalari yanada ritmik, ranglar ramziy, kompozitsiyalar esa kuchliroq bo‘ldi. Shu davrda Van Gog ijodida tabiat, olam va inson ruhi o‘rtasida chuqur bog‘liqlik yuzaga keldi.nn1890-yilda Auvers-sur-Oisga ko‘chishi uning so‘nggi ijodiy bosqichini boshlab berdi.
Doktor Pol Gashen nazorati ostida o‘tgan bu oylar ichida u juda qisqa vaqt ichida nihoyatda ko‘p asar yaratdi. Bu davr rasmlarida keng dalalar, qishloq yo‘llari, cherkovlar va osmon manzaralari ustunlik qiladi. Bu asarlarda bir vaqtning o‘zida ham sokinlik, ham chuqur yolg‘izlik seziladi. Afsuski, uning ruhiy holati og‘irlashib bordi va shu yili hayotdan ko‘z yumdi.
Vafotidan keyin haqiqiy qiymati anglashilgan Van Gog bugun modern san’atning eng buyuk kashshoflaridan biri hisoblanadi.nnVan Gogning mashhur asarlari orasida «Kartoshka yeyuvchilar», «Kungaboqarlar», «Yulduzli tun», «Arldagi yotoqxona», «Irislar», «Tungi kafe», «Bug‘doy dalasi va qarg‘alar» bor. Uning san’ati tashqi ko‘rinishdan ko‘ra ichki kechinmani ifodalashi bilan betakror.
Qisqa umriga qaramay, u yuzlab rasmlar va chizmalar qoldirdi hamda rang, hissiyot va ifoda kuchi bilan 19-asr oxiri san’atining yo‘nalishini o‘zgartirdi.
