Leonardo da Vinchi (1452–1519) Uyg‘onish davrining eng yorqin va ko‘p qirrali daholaridan biri hisoblanadi. U rassom, haykaltarosh, me’mor, muhandis, anatom, ixtirochi va mutafakkir sifatida san’at bilan ilm-fan tutashgan noyob shaxs bo‘lib tarixga kirgan. Italiyaning Vinchi shaharchasida tug‘ilgan Leonardo yoshligida Florensiyaga borib, Andrea del Verrokko ustaxonasida ta’lim oldi.
Aynan shu yerda u chizmachilik, kompozitsiya, texnik kuzatuv va materiallarni tushunish borasida mustahkam poydevor yaratdi. Verrokko ustaxonasi uning badiiy dunyoqarashini shakllantirgan ilk katta burilish nuqtasi bo‘ldi.nnLeonardoning ilk ijodi Florensiyadagi intellektual va badiiy muhit ta’sirida shakllandi. 1470-yillarning oxirlarida u mustaqil rassom sifatida ko‘zga tashlana boshladi.
Bu davrdagi asarlarida tabiatni sinchiklab kuzatish, yorug‘lik-soya ishlovi va inson yuzidagi nozik hissiy holatlarni ifodalash kuchli seziladi. Uning ilk muhim asarlaridan biri bo‘lgan “Mujda” kompozitsiya qurish mahorati va detallarga e’tiborini yaqqol ko‘rsatadi. Biroq Leonardo ijodidagi haqiqiy sakrash Milanga ko‘chib o‘tib, Sforza saroyida ishlay boshlagach yuz berdi.
1482 yildan boshlab qariyb yigirma yil davom etgan Milan davri uning faoliyatidagi eng muhim bosqichlardan biridir.nnMilan yillarida Leonardo saroy marosimlari, muhandislik loyihalari, harbiy chizmalar va yirik rasm buyurtmalari bilan shug‘ullandi. Bu davrning eng muhim asarlari orasida “Qoyalardagi Madonna” va ayniqsa “So‘nggi kechki ovqat” bor.
“So‘nggi kechki ovqat” asari dramatik lahzani muzlatib qo‘ygandek kompozitsiyasi, kuchli hissiy ziddiyat va personajlar o‘rtasidagi psixologik taranglik bilan san’at tarixidagi burilish nuqtalaridan biri sanaladi. Leonardo bu yerda nafaqat diniy sahnani tasvirladi, balki inson reaksiyalari va ruhiy holatlarni favqulodda kuzatuvchanlik bilan ifodaladi.
Shu yillarda uning anatomiya, optika, harakat va uchish haqidagi tadqiqotlari san’atini ilmiy qiziqish bilan boyitganini ko‘rsatadi.nn1499 yilda Milan qulagach, Leonardo yangi harakat davriga kirdi. Florensiyaga qaytishi uning ijodida yangi pishib yetilish bosqichini boshlab berdi. Aynan shu yillarda u “Mona Liza” ustida ishlay boshladi. “Mona Liza” oddiy portret emas, balki inson ifodasining noaniqligi, tabiat bilan figura uyg‘unligi va sfumato uslubining cho‘qqisi sifatida qaraladi.
Yumshoq o‘tishlar, sirli tabassum va chuqur nigoh asarni asrlar davomida muhokama qilinadigan timsolga aylantirdi. Florensiya davrida u, shuningdek, yo‘qolib ketgan bo‘lsa-da katta ta’sir qoldirgan “Anjari jangi” kartonini ham yaratdi; bu ish uning harakat va jang sahnalarini tasvirlashdagi mahoratini namoyish etadi.nn1506 yildan keyin Leonardo yana Milanga, so‘ng boshqa Italiya shaharlariga va nihoyat Fransiyaga yo‘l oldi.
Bu kech davr uning ijodiy va fikriy jihatdan yanada tanlab ishlaydigan, ammo chuqurroq bosqichi edi. Anatomik chizmalar, o‘simliklar, suv harakati, muhandislik qaydlari va perspektiva haqidagi kuzatuvlari bu yillarda yanada tizimli tus oldi. Rasm soni kamaygan bo‘lsa ham, uning ta’siri ortib bordi. 1516 yilda Frantsiya qiroli I Fransisk taklifiga binoan Amboaz yaqinidagi Clos Lucéga joylashdi va umrining so‘nggi yillarini shu yerda o‘tkazdi.
1519 yilda vafot etganida, u ortida faqat bir nechta tugallangan asar emas, balki san’at chegaralarini kengaytirgan ulkan fikr merosini qoldirdi.nnLeonardo da Vinchining ahamiyati faqat yaratgan asarlarida emas, balki san’atni tadqiqot maydoni sifatida ko‘rganidadir. Uning tabiatni sinchiklab o‘rganishi, inson tanasini anglashga intilishi, yorug‘lik va soyani ilmiy aniqlik bilan qo‘llashi uni oddiy rassomlik tushunchasidan ancha yuqoriga olib chiqadi.
Uning ijodida go‘zallik bilim bilan, estetika kuzatuv bilan uyg‘unlashadi. Shu bois Leonardo Uyg‘onish davri insonining eng kuchli ramzlaridan biri hisoblanadi. U hayoti davomida ko‘plab loyihalarni yakunlay olmagan bo‘lsa ham, qoldirgan merosi san’at tarixidagi eng ta’sirli va bardavom meroslardan biridir.
