Pompey va Gerkulanumni yo‘q qilgan Vezuv vulqonining otilishi Yevropa san’atida asrlar davomida ham qo‘rquv, ham ulug‘vorlik timsoli bo‘lib kelgan. Jozef Mallord Uilyam Tyornerning Vezuvga qarashi bu ulkan tabiiy hodisani oddiy manzara sifatida emas, balki insonning tabiat oldidagi ojizligini va yorug‘likning o‘zgartiruvchi kuchini ifodalovchi obraz sifatida talqin qiladi.
Tyorner 1819 yilda Neapolga safar qilganida Vezuv atrofini ko‘rgan, ammo bu kompozitsiya bevosita otilish lahzasidan ko‘ra ko‘proq xotirada qolgan taassurotlar va o‘sha davrda vulqonlarga bo‘lgan qiziqish asosida yaratilgan. Shu sababli sahna real kuzatuvdan ko‘ra, tabiatning vayronkor qudrati va ulug‘vorligini jamlagan poetik talqin sifatida o‘qiladi.nnXVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida Yevropada vulqonlar nafaqat sayohat qiziqishining, balki geologiya fanining ham markazida edi.
Vezuvning tez-tez faollashuvi Yer tuzilishi va yer qobig‘ining o‘zgarishi haqidagi yangi qarashlarni kuchaytirdi. Tyorner asarida ko‘tarilgan tutun, qizg‘ish nur va qorong‘i massalar tabiiy hodisaning jismoniy shiddatini ham, romantik san’atning eng muhim tushunchalaridan biri bo‘lgan ulug‘vorlik tuyg‘usini ham namoyon qiladi. Bu yerda rassom aniq topografik ishonchlilikdan ko‘ra yorug‘lik, rang va atmosfera orqali ta’sirchan kayfiyat yaratadi.
Aynan shu yondashuv Tyornerning tabiatni kuzatishdan nariga o‘tib, uni deyarli hissiy tajribaga aylantirish uslubiga xosdir.nnAsarning eng kuchli jihatlaridan biri — falokat onini bevosita hikoya qilmasdan, uning qoldirgan taassurotini berishidadir. Olovning yorqinligi, osmonga yoyilgan tutun qatlamlari va erigan lava harakatini eslatuvchi shakllar tomoshabinda bir vaqtning o‘zida hayrat va bezovtalik uyg‘otadi.
San’atshunoslar bunday ishlarni Tyorner tabiatning o‘zgaruvchan qudratini o‘rgangan va yorug‘lik shaklni qanday o‘zgartirishini ko‘rsatgan muhim namunalar qatoriga kiritadi. Bu yerda Vezuv shunchaki tog‘ emas; u vaqt, falokat va tabiatning inson o‘lchovlaridan tashqaridagi qudratining ramzidir.nnTyornerning Vezuv haqidagi tasavvurlari uning Italiya safarlarida qilgan eskizlari, xotiralari va kuzatuvlari bilan bog‘liq.
Biroq ushbu asarning ta’siri hujjatli aniqlikdan ko‘ra atmosferik kuchida yotadi. Otilishning vizual tili romantik davrning tabiatga qarashini jamlaydi: inson nazorat qila olmaydigan kuchlar oldida hayrat, qo‘rquv va estetik zavq bir vaqtda seziladi. Bugun Vesuvius in Eruption Jozef Mallord Uilyam Tyornerga nisbat berilgan va Tate to‘plamida saqlanayotgan muhim ishlar qatorida baholanadi.
