1594’te Nürnberg’de basılan Pauli Sententiae adlı hukuk kitabı, 80 yılı aşkın süredir kayıp kabul edildikten sonra Almanya’nın Hessen eyaletindeki Flörsheim kentinde bulunan Tisch und Teller adlı sosyal yardım mağazasında ortaya çıktı. Çalışan Florian Barthel, sıradan kitap bağışlarının arasındaki eski cildi fark etti. Kitabın yaşı ve olağanüstü iyi korunmuş olması mağaza ekibini önce kuşkulandırdı; fakat kapağın ve iç sayfaların taşıdığı mülkiyet işaretleri kısa sürede gerçek bir kütüphane dedektifliğini başlattı.nnEn önemli ipuçlarından biri “Königliche Bibliothek zu Erfurt” damgası, diğeri ise Philipp Wilhelm von Boineburg’un exlibrisiydi.
Erfurt Üniversitesi Kütüphanesi’nden Andrea Langner ile Berlin Devlet Kütüphanesi’nden Michaela Scheibe, bu işaretlerden hareketle cildin yüzyıllara uzanan yolculuğunu kurdu. Kitap bir zamanlar Strazburglu retorik profesörü Robert Königsmann’ın 850 ciltlik koleksiyonundaydı. Koleksiyon daha sonra Johann Christian von Boineburg’a, ondan da oğlu Philipp Wilhelm’e geçti; bağış yoluyla Erfurt Üniversitesi’ne ulaştı ve 1908’de başka eserlerle birlikte dönemin Berlin Kraliyet Kütüphanesi’ne satıldı.nnLatince metin, üçüncü yüzyıl başlarında yaşamış Romalı hukukçu Julius Paulus’a atfedilen geç antik bir hukuk derlemesine dayanıyor.
Paulus’un metninin yeniden kurulması Fransız hukukçu Jacques de Cujas’nın çalışmalarına uzanıyor; 1594 Nürnberg baskısını ise Hollandalı hümanist, hukukçu ve akademisyen Conradus Rittershusius hazırlamıştı. Bu nedenle cilt yalnızca yaşıyla değil, Roma hukukunun erken modern Avrupa’da nasıl okunduğunu ve aktarıldığını belgeleyen bilimsel niteliğiyle de önem taşıyor.nnAraştırmacılara göre kitap, İkinci Dünya Savaşı sırasında bombardımandan korunması için Berlin’den Hessen’deki Hattorf potasyum madenine gönderilen kültür varlıkları arasındaydı.
Yeraltı deposuna yapılan tahliye sırasında kayboldu ve 1945’ten itibaren resmen savaş kaybı sayıldı. Flörsheim’daki keşiften sonra kurumlar arası araştırma yaklaşık iki hafta içinde sonuçlandı; cilt ağustos sonunda Berlin Devlet Kütüphanesi’ne geri getirildi, kataloğa yeniden işlendi ve araştırmacıların kullanımına açıldı.
Bağış kutusundan çıkan bu 430 yıllık kitap, küçük damgaların ve exlibrislerin kültürel hafızayı sekiz on yıl sonra bile evine götürebileceğini gösteriyor.
